ΣΤΕΛΙΟΣ ΜΟΥΞΟΥΡΗΣ
Χριστός Ανέστη!
Η παραδοσιακή αυτή προσφώνηση αντηχεί χαρμόσυνα και πανηγυρικά σε ολόκληρο τον ορθόδοξο χριστιανικό κόσμο. Στις λειτουργικές συνάξεις, στις κοινωνικές περιστάσεις και στη γραπτή επικοινωνία μεταξύ των πιστών, ο εν λόγω χαιρετισμός ανταλλάσσεται με ένθερμη χαρά. Η Εκκλησία, διά της λατρευτικής της πράξεως, εκφράζει τη λυτρωτική αλήθεια του κατεξοχήν κεντρικού γεγονότος της ανθρώπινης ιστορίας, του οποίου η μεταμορφωτική δύναμη φανερώνεται «εδώ και τώρα» εντός της σύγχρονης ανθρώπινης εμπειρίας, ανεξάρτητα από τον χρόνο ή τον τόπο κατά τον οποίο το γεγονός αυτό μνημονεύεται στη λειτουργική ζωή της Εκκλησίας.
Η Ανάσταση είναι αναμφίβολα ένα ιδιαίτερα ιερό γεγονός. Πράγματι, κάθε λειτουργική πράξη το επιβεβαιώνει, ακριβώς επειδή η Εκκλησία εορτάζει τον ακατάληπτο μεν αλλά προσιτό δε Θεό, ο οποίος ενανθρώπησε, για να χαρίσει τη θέωση σε όλους τους ανθρώπους διά της Αναστάσεώς Του — αποκαθιστώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο την ανθρωπότητα στην αρχική, υγιή σχέση της με τον Θεό.
Ωστόσο, η Ανάσταση δεν αποτελεί μόνο ένα ιερό γεγονός, αλλά και μια βαθιά προσωπική εμπειρία.Ενώ σχεδόν όλοι οι πιστοί χριστιανοί αποδέχονται τον ιερό χαρακτήρα της Αναστάσεως, φαίνεται πως πολλοί δυσκολεύονται να κατανοήσουν πώς η ανάσταση του Χριστού εκ νεκρών επηρεάζει προσωπικά τη ζωή τους σήμερα, σχεδόν δύο χιλιετίες αργότερα. Πέρα από την υπόσχεση της αιώνιας ζωής και τη μεταφυσική της διάσταση, με ποιον τρόπο μπορεί το Πάσχα να επηρεάσει έμπρακτα και καθοριστικά την πορεία ή την ποιότητα της επίγειας ζωής του ανθρώπου, καθώς πορεύεται έναν βίο που διακρίνεται απο χαρμολύπη; Τι διδάσκει η Ανάσταση του Χριστού στον κόσμο για τη λύτρωση του ανθρώπου και του σύμπαντος; Πώς εμποτίζει η Ανάσταση τη ζωή του, την ευρύτερη κοινότητά του και τον κόσμο με την ανεκτίμητη αξία και το νόημά της; Με άλλα λόγια, πώς και γιατί η πραγματικότητα του Πάσχα του Χριστού καθιστά τη σημερινή πραγματικότητα —που συχνά βιώνεται ως ένας μονότονα επαναλαμβανόμενος κύκλος αγώνων— ζωντανή με την αυθεντική και αδιάψευστη χαρά που όλοι δικαιούνται;
Αλλά μήπως η Ανάσταση και ο πασχάλιος εορτασμός που τη συνοδεύει αποτελούν ένα κατεξοχήν χριστιανικό φαινόμενο, απομονωμένο και, συνεπώς, σχετικό; Μήπως η διδακτική και σωτηριολογική της αξία αφορά μόνο ένα συγκεκριμένο τμήμα θρησκευόμενων χριστιανών; Αλήθεια, η σημασία της ενδέχεται εύκολα να περιοριστεί σε ζήτημα προσωπικής ερμηνείας. Επομένως, αρχίζει να διαφαίνεται η ανάδυση της σχετικοποίησης (και της απαξίωσης) της αλήθειας, την οποία οι κυνικοί δυστυχώς απορρίπτουν απροκάλυπτα είτε ως μεμονωμένες θρησκευτικές εμπειρίες μιας συγκεκριμένης ομάδας χωρίς καθολική ισχύ είτε ως απλό θρησκευτικό φανατισμό της ίδιας ομάδας.
Το συνηθισμένο σφάλμα πολλών χριστιανών είναι ότι κατακερματίζουν τις αξίες της θρησκευτικής εμπειρίας, αντί να αναγνωρίζουν τον οικουμενικό τους χαρακτήρα. Αυτό συμβαίνει επειδή, στην ουσία, αντλούν τα πρότυπά τους από μια εκκοσμικευμένη κοινωνία, η οποία προτιμά διάφορες εκφάνσεις σχετικισμού αντί μιας συνολικής Αλήθειας που συχνά φαντάζει επιβλητική και τρομακτική. Όταν βρεθούν σε δύσκολη θέση, επιστρατεύουν το «επιχείρημα» της σχετικής αλήθειας και απορρίπτουν τον Θεό, αναδημιουργώντας Τον κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσή τους — μια προσβολή και βάναυση διαστρέβλωση της δογματικής διατύπωσης της Γενέσεως 1:26. Με άλλα λόγια, οι άνθρωποι αναπλάθουν τη θεότητα κατά τρόπο που τους επιτρέπει να συμβιβάζονται με τον υπόλοιπο κόσμο. Αυτό υπήρξε η βασική κινητήρια δύναμη του συγκρητισμού στον ελληνορωμαϊκό κόσμο, έναντι του οποίου η Εκκλησία αντιστάθηκε, με τη θυσία αναρίθμητων μαρτύρων, καθιστώντας έτσι δυνατό για εμάς σήμερα να έχουμε Εκκλησία και να λεγόμαστε χριστιανοί.
Ωστόσο, ό,τι συνέβη στα Ιεροσόλυμα, στον Γολγοθά και στον Πανάγιο Τάφο δεν ήταν προφανώς αποκύημα φαντασίας ούτε προϊόν της επινόησης μιας μικρής ομάδας ανθρώπων. Δεν επρόκειτο σε καμία περίπτωση για ένα αποκλειστικά χριστιανικό γεγονός, αλλά για ένα κατεξοχήν ανθρώπινο γεγονός, επιτελούμενο από τον Θεό και ενταγμένο στο διαρκές μήνυμά Του προς σύνολη την ανθρωπότητα, χωρίς καμία εξαίρεση, από την απαρχή του χρόνου· δηλαδή ότι η μοναδική μορφή σταυρικής αγάπης του Θεού, σε αντίθεση με τη δική μας συναισθηματική εκδοχή της, αποτελεί τη μέγιστη δύναμη στο σύμπαν, η οποία έχει τη δυνατότητα να δημιουργεί και να αναδημιουργεί, να ανυψώνει καθετί από την πεπτωκυία του κατάσταση, να νικά τον θάνατο και να τον απογυμνώνει από τις οριστικές του συνέπειες, μεταπλάθοντάς τον σε δίοδο προς τη ζωή με τον Θεό.
Η εσταυρωμένη θεία αγάπη δεν μπορεί να κατανικηθεί, διότι αποτελεί μια εκτίναξη, μια πληθώρα ακατάπαυστων ακτίνων που εκπορεύονται από τη θεία ουσία, την οποία μοιράζονται οι υποστάσεις της Αγία Τριάδος. Η ίδια αυτή δύναμη υφίσταται σε κάθε άνθρωπο που έχει λάβει το Βάπτισμα και το Χρίσμα στην Εκκλησία και μετέχει σ’ αυτήν όταν ασκεί την πίστη με ορθό τρόπο, τόσο σε προσωπικό όσο και σε κοινοτικό επίπεδο. Στη λειτουργική ζωή της Εκκλησίας κατά τη Μεγάλη Εβδομάδα και το Πάσχα, ο άνθρωπος όχι μόνο συνειδητοποιεί τη δύναμη και το φως που φέρει μέσα του, αλλά καλείται και να αντιμετωπίσει τη ζωή και τους άλλους με έναν τρόπο σκέψης και βίου μεταμορφωτικό και αποτελεσματικό. Οι πολιτικοί και η πολιτική δεν μεταμορφώνουν· επιβάλλουν τη συμμόρφωση, και από αυτό αντλούν την αξιοπιστία τους μέσα από λίγες «ιστορίες επιτυχίας». Ο Θεός απευθύνεται άμεσα σε κάθε άνθρωπο που αναζητεί διέξοδο, και εδώ, στα βάθη του νου και της καρδιάς, συντελείται το θαύμα της μεταστροφή, το οποίο παραμένει ανεξίτηλα χαραγμένο σε κάθε άνθρωπο. Εδώ είναι που ο άνθρωπος ανακαλύπτει όσα πάντοτε ποθούσε. Πώς μπορεί αυτό να θεωρηθεί θρησκευτικός φανατισμός, όταν ο άνθρωπος —κάθε άνθρωπος— επανενώνεται με τον αυθεντικό και αληθινό εαυτό του;
Η Ανάσταση και η μετοχή μας σ’ αυτήν αφορούν την πραγματική ζωή· εδώ δεν υπάρχει τίποτε το φανταστικό ή το ρομαντικό. Στην ανάμνηση του πάθους, του θανάτου και της τριήμερης Αναστάσεως του Χριστού, δύναται εύκολα κανείς να διακρίνει έναν βαθιά ριζωμένο φόβο μεταξύ των μη θρησκευόμενων, των αυτοαποκαλούμενων «πνευματικών» και των απίστων: ότι η έκθεσή τους στη θεία αλήθεια του Αναστάντος Κυρίου θα αποκαλύψει τις πιο σκοτεινές πλευρές της υπάρξεώς τους. Και η αλήθεια είναι ότι πράγματι το κάνει — και θα συνεχίσει να το κάνει. Όμως αυτή η θεία αλήθεια δεν αποσκοπεί στο να τους χλευάσει, να τους καταρρίψει ή να τους ταπεινώσει, αλλά στο να τους βοηθήσει να υπερβούν ό,τι τους εμποδίζει να δουν τον αληθινό τους εαυτό και να τον αγαπήσουν, κατά το πρότυπο της αγάπης του Θεού. Εμείς οι άνθρωποι συχνά αποφεύγουμε να αντικρίσουμε το όμορφο χάος που κρύβουμε μέσα μας και να κάνουμε κάτι ουσιαστικό ή θεραπευτικό γι’ αυτό. Ομολογουμένως, επαναπαυόμαστε, ζώντας μέσα στους οικείους και «ζεστούς» φαύλους κύκλους μας, που απλώς παρατείνουν την οδύνη μας. Και τι είδους οδύνη είναι αυτή; Η χειρότερη δυνατή — να ζούμε την ψευδαίσθηση αυτού που θέλουμε να είμαστε, αντί για αυτό που ο Θεός θέλει να γίνουμε.
Ο εορτασμός της Μεγάλης Εβδομάδος και του Πάσχα, με ευλάβεια και ουσιαστική προσοχή στο μήνυμα της Εκκλησίας, όπως αυτό εκφράζεται μέσα από τις λειτουργικές ευχές, την υμνογραφία και τις ιερές ακολουθίες, αποτελεί τελικά την καλύτερη ευκαιρία για να εξετάσουμε την στάση μας απέναντι στον Θεό, στους συνανθρώπους μας και στον ίδιο μας τον εαυτό. Η εβδομάδα αυτή είναι ταυτόχρονα δικαστήριο, εργαστήριο και νοσοκομείο, όπου επιτελούνται τα μέγιστα θαύματα του Θεού. Θα θέλαμε άραγε να αποχωρούμε από κάθε εκκλησιαστική σύναξη —είτε καθημερινή είτε Κυριακάτικη— και να εκδηλώνουμε την αγάπη μας προς τους άλλους τυπικά και από απόσταση, ως απλές συναισθηματικές εκφράσεις με ελάχιστη προσωπική εμπλοκή; Ή θα αποδεχθούμε την πρόκληση να υπερβούμε τα όρια της άνεσής μας και να αγαπήσουμε αδιάκριτα και άνευ όρων, ενσαρκώνοντας τον εαυτό μας στην ίδια την πραγματικότητα και τον πόνο του άλλου, όπως ο Χριστός που λατρεύουμε και επιδιώκουμε να μιμηθούμε;
Τι αλλάζει πραγματικά στον άνθρωπο όταν η αγάπη περιορίζεται σε ένα επιφανειακό και μη-δεσμευτικό επίπεδο; Πώς αναπτύσσεται ή βελτιώνεται η ζωή του; Έχει άραγε κατανοήσει και τιμήσει την πλήρη αξία της νηστείας και της προσευχής, της δέσμευσης και της υπομονής, της σιωπηλής ελπίδος και της επίμονης πίστεως; Έχει επιτρέψει στη θεία χάρη που πηγάζει από τον Σταυρό και τον κενό Τάφο του Χριστού να διαποτίσει ολόκληρη την ύπαρξή του και να τον εμποτίσει με μεταμορφωτική δύναμη, ικανή να εγκαινιάσει την αναγκαία αλλά επίπονη διαδικασία αλλαγής του κόσμου, αρχίζοντας από τη μεταμόρφωση του «όμορφου χάους» της ίδιας του της ψυχής;
Όλα αυτά αξίζουν την προσοχή και τη φροντίδα μας, διότι ένα θεμελιώδες πρόβλημα στον κόσμο μας —τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο— είναι ότι, σε κάθε δεδομένη στιγμή, δεν πράττουμε αυτό που οφείλουμε. Η μέριμνά μας είναι πολύ συχνά επιλεκτική, υπό όρους και περιορισμένη. Ο χριστιανός όμως, με καρδιά που μεταμορφώνεται και διευρύνεται μέσα στη λατρεία ώστε να αγκαλιάζει ολόκληρη την κτίση, με πνεύμα που φλέγεται από το πυρ των ακτίστων ενεργειών του Θεού, μετέχοντας σε αυτές διά των ιερών μυστηρίων, και βλέποντας τον άλλον με το βλέμμα του Θεού, στρέφει το ενδιαφέρον του πέρα από την τοπική κοινότητα και τη βιολογική οικογένεια. Ένας τέτοιος άνθρωπος αποδέχεται όλους τους ανθρώπους, κάθε φυλή, τα πάντα και πάντοτε, σε κάθε τόπο και χρόνο. Όταν η ζωή μας σε αυτόν τον κόσμο ολοκληρωθεί και αποθέσουμε τις πολιτικές μας ταυτότητες, τις θρησκευτικές μας πεποιθήσεις, τις εθνοφυλετικές μας προτιμήσεις, τις έμφυλες ταυτότητές μας και όλα όσα θεωρήσαμε σημαντικά σε αυτή τη ζωή —αλλά που δεν είναι παρά μια σταγόνα μέσα στον απέραντο ωκεανό της ελεήμονος αγάπης του Θεού— τότε οι πολύτιμες ψυχές μας, απαλλαγμένες από το συχνά δυσβάσταχτο βάρος των ανθρώπινων ψευδαισθήσεων και των κατηγοριοποιήσεων που επέβαλαν διακρίσεις μεταξύ των ανθρώπων, θα εισέλθουν στην καθαρή χαρά, στο «μέγα μυστήριον Θεὸς ἐν ἀνθρώποιος καὶ Θεὸς ἐν μέσῳ θεῶν, θεουμένων ἐκ τοῦ κατὰ φύσιν ὄντως Θεοῦ σαρκωθέντος ὑπὲρ αὐτῶν. Καὶ τοῦτο ἡ μέλλουσα βασιλεία καὶ τῆς αἰωνίου ζωῆς τὸ πολίτευμα Θεὸς μεθ’ ἡμῶν ὁρώμενός τε καὶ μεταλαμβανόμενος. · (Αγ. Συμεών Θεσσαλονίκης, Περὶ τῆς Ἱερᾶς Λειτουργίας 104; PG 155.285AB).
Ή, για να το πούμε πιο απλά, οφείλουμε να επιδιώκουμε να βλέπουμε περισσότερο τον Θεό εντός μας, ώστε να μένει λιγότερος χώρος για τον εγωκεντρισμό μας και επομένως να αναδεικνύεται το ουσιώδες στον ίδιο μας τον εαυτό· δηλαδή το αληθινά ανθρώπινο και θεϊκό.
Ευλογημένη Ανάσταση και χαρμόσυνο Πάσχα σε όλους!
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου